Gepost door: Johan van Veen | 23 augustus 2019

Festival Oude Muziek Utrecht 2019 – vrijdag 23 augustus

Het jaarlijkse Festival Oude Muziek Utrecht is dit jaar gewijd aan Napels. Van de daar gecomponeerde muziek is maar een relatief klein deel echt bekend en dus kunnen we in dit festival veel onbekende componisten en muziekwerken verwachten. Dat was direct al het geval op de eerste dag.

Vorig jaar was er een nieuwigheid: op vrijdagmiddag gaf het Huelgas Ensemble onder leiding van Paul Van Nevel (foto) een drietal concerten met een staalkaart van de meerstemmige muziek aan het Habsburgs-Bourgondische hof. Kennelijk beviel die formule zo dat het ensemble dit jaar opnieuw mocht aantreden met drie concerten. Daarin kwam zowel de veelzijdigheid van de vocale muziek uit de renaissance en de vroege barok als de stilistische ontwikkeling van dat repertoire naar voren. De drie concerten waren chronologisch opgezet en omvatten alle een variatie van geestelijke en wereldlijke werken. In de laatste categorie stond daar het volkse element, zoals dat vooral in canzonetta’s en villanesca’s tot uitdrukking komt tegenover het meer ontwikkelde madrigaal. In dat genre hoorden we vooral uit het begin van de 17e eeuw een aantal frappante voorbeelden van tekstexpressie, met name door middel van het gebruik van chromatiek en dissonanten. We zitten dan in de barok, maar van de nieuwe stijl, die rond 1600 in Italië ontstond, is bij de ten gehore gebrachte componisten niets te bespeuren. De madrigalen zijn geschreven in de stile antico, maar net zoals Carlo Gesualdo streefden ook componisten als Pomponio Nenna, Scipione Lacorcia en Giovanni de Macque naar een optimale expressie van de tekst en de daarin uitgedrukte emoties met de middelen van de late renaissance. Vanuit dat perspectief moet het verschil tussen de ‘oude’ en de ‘nieuwe’ stijl niet overdreven worden.
Van het Huelgas Ensemble mag je een hoog niveau van interpretatie verwachten en de zangers stelden niet teleur. Zowel de eenvoudiger stukken als de gecompliceerde madrigalen kwamen goed uit de verf. De perfecte intonatie is uiteraard vitaal voor een optimale weergave van de harmonische ontwikkelingen in dit repertoire. Dat wil niet zeggen dat er geen kritische kanttekeningen te maken zijn.
Ten eerste: een aantal wereldlijke stukken werd met meer dan één zanger per stem uitgevoerd. Dat is voor discussie vatbaar. Mij lijkt een solistische bezetting meer voor de hand te liggen. In één stuk voor drie stemmen werd de bovenstem gezongen en de beide andere stemmen gevocaliseerd. Dat is een praktijk die volgens sommigen gangbaar was in de tijd van Machaut, maar in dit repertoire lijkt me een vocale uitvoering van alle stemmen of een bezetting met één stem en bijvoorbeeld een luit te prefereren. Het is bovendien nogal eigenaardig dat een drietal zangers wordt gedirigeerd. Het concert begon met een eenstemmig stuk, dat door de zangers unisono werd gezongen, waarbij de sopranen en de mannenstemmen elkaar afwisselden. Ook daarbij zijn vraagtekens te plaatsen. En tenslotte: voor madrigalen en villanesca’s is de Jacobikerk niet de meest geschikte ruimte.
Niettemin: het waren buitengewoon interessante en boeiend concerten die een uitstekende opmaat vormden tot wat ons in dit festival nog te wachten staat.

Ook het avondconcert was een soort reprise van vorig jaar. Toen werden de bezoekers in groepen ingedeeld en door middel van een wandeling door de stad naar verschillende locaties gevoerd, waar hun een kort concert wachtte. Dit keer werd de wandeling beperkt tot TivoliVredenburg zelf. De bezoekers werden naar de verschillende zalen gebracht om daar korte optredens te beluisteren. Volgens festivaldirecteur Xavier Vandamme was het karakter van de avond een soort georganiseerde chaos. Dat is goed gelukt. Dat een ongelukje enigszins roet in het eten gooide, waardoor iedere groep één optreden moest missen, was een onvoorziene bijkomstigheid. Het was niet de hoofdreden waarom ik het programma, waarvan het concept op zich best aardig oogt, onbevredigend vond. De optredens waren wel heel erg kort, soms nog geen tien minuten. Als gevolg van een niet optimale doorstroming – wat niet vreemd is in een toch relatief beperkte ruimte – zat het publiek soms nogal lang te wachten zonder dat er iets gebeurde. Vreemd was vooral dat twee optredens voor verschillende groepen plaatsvonden in aangrenzende ruimten – de K.F. Hein Foyer en Plein 6 – die met elkaar in verbinding staan. Het ene optreden kon daardoor pas beginnen toen het andere was beëindigd. En doordat de ruimten niet van elkaar gescheiden zijn, hoorden de groepen die daar zaten, de beide optredens dus twee maal. Dat was te voorzien maar werd kennelijk niet als een probleem beschouwd. Ik vond het onbevredigend, evenals het feit dat er bij verschillende optredens veel te weinig zitplaatsen waren.

Wat de optredens betreft: Weser-Renaissance (foto) maakte, met twee madrigalen van Giovanni de Macque de beste indruk: fraai gezongen in de voor dit repertoire geschikte akoestiek van Hertz. Voor wie gevoel heeft voor traditionele muziek was het optreden van Maria Marone en het Neapolis Ensemble met Napolitaanse liederen ongetwijfeld een aangename verrassing. Ik mis dat gevoel, maar kon wel waarnemen dat het om uitstekende musici gaat die weten hoe je dit repertoire aan de man moet brengen. Helaas voelden enkele bezoekers de aandrang de ritmes met handgeklap te ondersteunen. Als er iets is waar ik een gruwelijke hekel aan heb, is het dat.

De avond werd collectief afgesloten met een kort concert door de Cappella Neapolitana onder leiding van Antonio Florio (foto), een veteraan op het gebied van het onderzoek en de uitvoering van Napolitaanse muziek uit de 17e en 18e eeuw. Hij heeft al heel wat moderne premières op zijn naam staan. Ook voor deze avond had hij een onbekend stuk meegebracht. In de cantate Pace e Partenope van Cristofaro Caresana gaat het om San Gennaro, één van de beschermheiligen van de stad. Leslie Visco en Marta Fumagalli leverden uitstekende prestaties in de solopartijen, ondanks wat teveel vibrato van vooral laatstgenoemde. Het concert was een goede smaakmaker voor het optreden van dit ensemble op zaterdagmiddag.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Categorieën

%d bloggers liken dit: