Gepost door: Johan van Veen | 29 augustus 2018

Festival Oude Muziek Utrecht 2018 – dinsdag 28 augustus

Eén van de eigenschappen van het festival is dat vaak minder bekende werken op het programma staan. In de regel worden de evergreens vermeden. Maar als Rameau één van de composers in residence is, kun je nauwelijks om zijn Pièces de clavecin en concert heen. Die behoren tot zijn meest uitgevoerde werken, wat logisch is, aangezien hij verder geen kamermuziek heeft gecomponeerd. Bovendien zijn ze van historisch belang, aangezien ze tot de vroegste werken behoren, waarin het klavecimbel een obligate partij heeft. Het Canadese Ensemble Masques was de eer gegund, deze verzameling van vijf driedelige werken uit te voeren, en wel op een daarvoor heel geschikte locatie: Hertz in TivoliVredenburg. De vijf concerts vormen geen cyclus, dus ze kunnen in elke willekeurige volgorde worden uitgevoerd. De musici van het ensemble – Olivier Fortin (klavecimbel), Anna Besson (traverso), Sophie Gent (viool) en Mélisande Corriveau (viola da gamba) – hadden ervoor gekozen het 3ème Concert als laatste uit te voeren. Het eindigt met tambourins en dat stuk geeft aanleiding – of wordt aangegrepen – om nog eens alles uit de kast te halen. Ik ben daar wat sceptisch over. Ik zie niet in waarom in de herhaling het tempo ineens twee keer zo hoog zou moeten zijn. In plaats van de traverso gebruikte Anna Besson in dit deel de piccolo; die wordt door de componist niet als mogelijkheid genoemd. Aangezien het tot de familie van de traverso behoort, was dit toen wellicht ook niet gebruikelijk. Desalniettemin, een echte reden de piccolo hier te gebruiken, zie ik niet. De klavecimbelpartij speelt de hoofdrol in deze werken en dat kwam niet helemaal uit de verf. Fortin speelde goed, maar had niet altijd voldoende presentie. Dat lag misschien ook aan de opstelling van de instrumenten: zijn drie collega’s zaten vóór het klavecimbel. Hadden ze terzijde gezeten, dan was de balans wellicht beter geweest. Verder viel er niets te klagen: het waren mooie uitvoeringen en traverso, viool en gamba wisselden elkaar op een zinvolle manier af. Eén van de mooiste momenten was La Boucon uit het 2ème Concert, waarin naast klavecimbel zowel traverso als viool speelden, dit keer zonder de gamba.

In de Lutherse Kerk verzorgde Carole Cerasi de tweede aflevering in de serie, gewijd aan de vier boeken met klavecimbelwerken van François Couperin. Dit keer stond het tweede boek centraal. Cerasi had delen uit drie Ordres geselecteerd: VII, VIII en IX. Uit de 7e Ordre klonk onder andere een korte cyclus, gewijd aan de stadia in het leven van een mens, Les petits âges; de contrasten tussen de vier onderdelen kwamen mooi uit de verf. Uit de 9e Ordre klonken vervolgens drie vrij rustige en vooral elegante stukken, met toevoegingen als nonchalamment, sans lenteur respectievelijk tendrement. Veel energieker was de allemande L’Ausoniéne, het tweede stuk uit de 8e Ordre. Daarin ook de majestueuze sarabande L’Unique en als bekendste stuk de passacaille, dat een spannende en gedifferentieerde uitvoering kreeg. Het werd gevolgd door het speelse La Morinéte, waarmee het concert werd afgesloten. Twee jaar geleden speelde Carole Cerasi ook in het festival; ik was toen enigszins teleurgesteld over haar spel. Dat was nu heel anders: ze zorgde voor afgewogen en geëngageerde interpretaties, waarin het karakter van elk stuk goed tot z’n recht kwam. De genoemde passacaille was één van de hoogtepunten van haar recital.

Het ensemble Servir Antico, geleid door Catalina Vicens, komt altijd met bijzondere programma’s, meestal thematisch. Het programma ‘Vrouw op kop: van Mariamotet tot liefdeslied’ nam zijn uitgangspunt in een boek van de dichter Martin le Franc (c1410-1460), dat hij opdroeg aan Filips de Goede: Le champion des dames. “Hij verdedigt de vrouwelijke deugden en doorspekt zijn gedicht met mythologische en historische verhalen over vrouwen”, zoals Vicens schrijft in het programmaboek. Het programma bestreek de hele bloeiperiode van Bourgondië, van Johannes Tapissier (c1370-1410) tot Hayne van Ghizeghem (c1445-1476/97). De ondertitel van het programma maakte al duidelijk dat er destijds geen waterscheiding bestond tussen wereldlijk en geestelijk, ook niet in de muziek. Catalina Vicens is de oprichtster en leider van het ensemble en speelde zelf op een prachtig portatief en een iets groter orgel in de voor die tijd passende stemming, wat tot bijzondere harmonieën leidt. Met Sophia Patsi en Lieselot de Wilde beschikt ze over twee uitstekende zangeressen; hun stemmen harmoniëren perfect, maar zijn toch heel verschillend: de één een wat hogere en lichte stem, de ander een sterkere en donker gekleurde stem. Daarbij voegde zich dan Michael Grébil, die luit en vedel speelde, maar zich verschillende keren ook als zanger liet horen. Het resulteerde in een boeiend concert, zowel vanwege de uitstekende uitvoeringen als de muziek, met prachtige composities van componisten als Dufay, Binchois, Fontaine en Solage. Van de al genoemde Tapissier klonk Eya dulcis, hetzelfde stuk dat het Huelgas Ensemble vorige week vrijdag uitvoerde. Welke interpretatie dichter bij de historische werkelijkheid komt, is nauwelijks vast te stellen. Ik kon ze beide waarderen, maar hier was het voordeel dat het stuk in een kader gezet werd, dat bij het Huelgas Ensemble ontbrak.

De Jacobikerk is de vaste plek, waar bijna elke dag een mis van Josquin Desprez wordt uitgevoerd. De eerste hoorde ik vandaag: Vox Luminis zong de Missa L’homme armé 6. toni, voorafgegaan door vier motetten. De mis is gebaseerd op één van de populairste liedjes van die tijd, waarvan de oorsprong nog steeds in nevelen is gehuld. Wie het heeft ‘gecomponeerd’ is onbekend. Het werd vele malen bewerkt en vormt de basis voor heel wat missen uit de renaissance. Josquin heeft de melodie op allerlei manieren in zijn mis verwerkt, maar dat is voor de luisteraar lang niet altijd direct herkenbaar. Dat was ongetwijfeld ook niet de bedoeling; voor de componist was het allereerst een middel om structuur in het werk aan te brengen. Daarnaast zullen de zangers destijds de melodie op allerlei plekken ongetwijfeld herkend hebben. De in totaal tien zangers van Vox Luminis zorgden voor een indrukwekkende interpretatie. Het ensemble houdt zich vooral met barokmuziek bezig, maar ook in de muziek van de renaissance voelt het zich thuis. Weliswaar is in renaissancemissen geen sprake van tekstexpressie, maar dat betekent niet dat je zo’n werk rechttoe rechtaan moet zingen. Dat gebeurde hier dan ook niet: met name de dynamiek werd op een effectieve manier gebruikt om elementen in de tekst te belichten. Ook in de vier motetten die aan de mis voorafgingen, wist het ensemble de juiste toon te treffen. De perfecte harmonie tussen de stemmen kwam vooral in het homofone motet Tu solus qui facis mirabilia mooi tot uitdrukking. In Huc me sydereo zingt de tenor als cantus firmus een eigen tekst: “Plangent eum”. Om dit hoorbaar te maken stond één van de tenoren voor het ensemble om deze partij te zingen. Ik betwijfel of dit veel verschil maakte; deze partij was ook nu niet erg goed te verstaan. De vraag is, zoals ik al opmerkte bij de mis, of dit ook de bedoeling was. Het gaat hier om liturgische muziek, niet horizontaal – op een luisterend publiek – maar verticaal gericht.

Er was ’s avonds geen laat concert, om half elf. Dat had alles te maken met de verwachte lengte van het hoofdconcert die avond, in de grote zaal van TivoliVredenburg. Dat zou tot kwart over tien duren, maar – inclusief pauze – werd het kwart voor elf. Het was daarmee een lange zit, maar de muziek en de uitvoering zorgden ervoor dat geen moment de verveling toesloeg. Sébastien Daucé leidde zijn Ensemble Correspondances in een productie onder de titel ‘Le Concert Royal de la Nuit: de koning danst’. Daarmee bracht hij in feite een herhaling van het programma dat een paar jaar geleden al op CD verscheen. Dat wil zeggen: een herhaling van het concept en waarschijnlijk ook de muziek, maar met voor een deel andere zangers. Bovendien: zo’n concept werkt live altijd wat anders dan op CD, en lang niet iedereen zal die productie kennen. Kort gezegd gaat het om Daucé’s reconstructie – voor zover op grond van de bewaarde gegevens mogelijk – van een bijzondere gebeurtenis in 1653: een ballet waarmee kardinaal Mazarin de jonge koning Lodewijk XIV wilde presenteren en vooral zijn positie wilde vestigen ten opzichte van mogelijke bedreigingen, bijvoorbeeld van de kant van de adel. Het ballet eindigde met de verschijning van de zonnegod Apollo, gedanst door Lodewijk zelf. Vandaar zijn bijnaam: de zonnekoning. Slechts een deel van de muziek is bewaard gebleven en daarom koos Daucé muziek van componisten die destijds een rol speelden in Frankrijk. Daartoe behoren ook de Italianen Luigi Rossi en Francesco Cavalli. De laatste was vertegenwoordigd met fragmenten uit zijn opera Ercole amante, die hij componeerde tijdens zijn verblijf in Frankrijk, maar daar waarschijnlijk nooit is uitgevoerd. Dat laatste gebeurde wel met Rossi’s opera Orfeo, waaruit ook enkele fragmenten te horen waren. Het Ensemble Correspondances is een geweldig ensemble, dat al enkele malen in het festival te gast was en steeds grote indruk maakte. Dat deed het ook nu met een waar vocaal en instrumentaal spektakel. Het orkest was uitmuntend en speelde met veel engagement en stijlgevoel. Ik had wel wat problemen met de klank van de zinken, die ik wat geknepen vond. Het ensemble beschikt over uitstekende zangers, die ook solistisch hun mannetje staan. Helaas maakten vooral de dames zich schuldig aan een teveel aan vibrato; de heren brachten er het op dat punt beter van af. Maar uit dramatisch oogpunt wisten ze alle te overtuigen. Zonder iemand te kort te willen doen zou ik hier met name Lucile Richardot willen noemen. Het ensemble werd terecht met een ovationeel applaus beloond.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Categorieën

%d bloggers liken dit: