Gepost door: Johan van Veen | 28 augustus 2018

Festival Oude Muziek Utrecht 2018 – maandag 27 augustus

Maandag was geen drukke dag. Bij wijze van avondconcert werd een film vertoond, waarbij het Orlando Consort ‘passende muziek’ uit de renaissance zou zingen. Film interesseert me niet veel en ik heb dit dus aan me voorbij laten gaan. Het gaf me de gelegenheid alvast het eerste deel van mijn recensie van het festival voor mijn site voor te bereiden.

De dag begon in Hertz, waar het relatief nieuwe ensemble van de Franse klavecinist Bertrand Cuiller, Le Caravansérail, acte de présence gaf met een interessant programma. François Couperin, de belangrijkste jubilaris van dit jaar (hij werd in 1668 geboren), is één van de bekendste componisten van de barok. Zijn klavecimbelwerken en zijn instrumentale muziek worden regelmatig gespeeld en zijn ruimschoots vertegenwoordigd op CD. Dat is anders met zijn vocale oeuvre. De Leçons de Ténèbres kent iedereen, maar zijn motetten zijn nauwelijks bekend. Even onbekend is zijn wereldlijke vocale muziek. Dat deel van zijn oeuvre is overigens vrij klein en dat verklaart waarom in dit concert naast deze stukken werken van tijdgenoten klonken. De wereldlijke liederen van Couperin, Jean-Baptiste Drouart de Bousset, René de Bousset en Sébastien de Brossard behoren tot het genre van de air de cour, dat in de 17e eeuw bijzonder populair was. Aanvankelijk werden zulke liederen, zoals de term al suggereert, vooral aan het hof gezongen, maar na verloop van tijd vonden ze hun weg naar de salons van de hogere kringen. Couperin componeerde zijn liederen in de tijd dat de Italiaanse solocantate in Frankrijk steeds populairder werd en Franse componisten zich ook van die vorm gingen bedienen. Couperin deed dat niet en ook de Italiaanse invloed op het genre van het lied is bij hem afwezig. De teksten van de uitgevoerde liederen weerspiegelen de idealen van de tijd en verplaatsen ons naar Arcadië, de wereld van herders, herderinnen en nymfen. Prominent aanwezig in het programma waren airs à boire, waarin de ‘geneugten’ van de drank worden bezongen. Er zaten ook een paar spotliederen bij: “Jan (…) was gewend de helft van zijn tijd door te brengen met slapen en de andere helft met nietsdoen”. Deze liederen werden op een nogal theatrale manier over het voetlicht gebracht door de haute-contre Jeffrey Thompson en de bas Stephan MacLeod. De vraag is of dat uit historisch oogpunt gerechtvaardigd is, gezien het feit dat het hier om kamermuziek gaat. Maar dat laat zich moeilijk bewijzen. Overigens beschikt Thompson over heel wat meer theatraal talent dan MacLeod. Ook qua stijl van zingen was er verschil: MacLeod gebruikt nogal wat vibrato, in tegenstelling tot Thompson. In die zin pasten ze niet goed bij elkaar. Teleurstellend was ook de moderne uitspraak van het Frans. Het wordt tijd dat uitvoerende musici consequent gebruik maken van de historische uitspraak. Desalniettemin was het een onderhoudend concert dat licht wierp op een weinig bekend genre. Tussen de bedrijven door speelden Romina Lischka en Bertrand Cuiller de Suite in e voor viola da gamba en bc, één van de twee suites voor die bezetting, die Couperin heeft nagelaten. Het zijn beide meesterwerken en de kwaliteiten van de Suite in e kwamen goed uit de verf, dankzij het doorleefde spel van Lischka, die haar instrument een fraaie toon ontlokte. De basso continuo had iets meer presentie kunnen hebben, ook in de begeleiding van de liederen.

Nog meer Couperin klonk in de Lutherse Kerk. Dat is gewoontegetrouw de plek waar klavecimbelrecitals worden gegeven. Dit jaar klinken in vier concerten stukken uit de vier klavecimbelboeken die Couperin liet uitgeven. Aurélien Delage beet de spits af met stukken uit het eerste boek. Dat bestaat uit vijf Ordres; elk daarvan bevat een aantal dansen en vooral karakterstukken. Die laatste vormen de vernieuwing in het genre van de pièces de clavecin, die men grotendeels op het conto van Couperin kan schrijven. Uit elk van de vijf Ordres had Delage enkele stukken uitgekozen; bij de 4e Ordre beperkte hij zich tot één enkel stuk. Delages interpretatie is subtiel en kamermuzikaal; na het concert luisterde ik naar enkele stukken in de CD-opname van Michael Borgstede, en daarbij viel me het grote verschil in aanpak op. Borgstedes tempi zijn hoger en hij beklemtoont de contrasten op een vrij theatrale manier. Wat mij betreft zijn dat legitieme alternatieven; in sommige gevallen leek mij Delages interpretatie iets te vlak en had ik graag grotere contrasten gehoord, zoals in Le réveil matin (4e Ordre). Daar stond veel moois tegenover, zoals de intensiteit van de sarabande La majestueuse (1e Ordre) en de mooie flow in Les ondes uit de 5e Ordre, waarmee het programma werd besloten.

Het contrast met het volgende concert was groot. In de Pieterskerk bracht het Sollazzo Ensemble een programma rond het ‘Leuvens Liedboek’. Dat werd slechts enkele jaren geleden ontdekt en bevat een aantal stukken, die uit geen enkele andere bron bekend zijn. Aangezien Leuven deel uitmaakte van de Bourgondische Nederlanden, paste de aandacht voor deze verzameling bij het thema van het festival. Bovendien bevat het boekje een aantal stukken van componisten, die aan het Bourgondische hof werkzaam zijn geweest, zoals Ockeghem en Binchois. Het ensemble heeft in de korte tijd van zijn bestaan – het werd opgericht in 2014 – een grote reputatie verworven en dat is te begrijpen. Ik hoorde het ensemble in 2017 tijdens een concert in Zeist en was onder de indruk van zijn kwaliteiten. Die werden in dit concert bevestigd. In Perrine Devillers, Yukie Sato (sopraan) en Vivien Simon (tenor) beschikt het ensemble over uitstekende zangers met een perfect stijlgevoel die precies weten hoe ze dit repertoire over het voetlicht moeten brengen. De samenwerking binnen het ensemble is hecht, wat tot een mooie en afgewogen samenklank leidt. Ook nu werd het boeiende programma op een overtuigende manier tot klinken gebracht. Eén bedenking heb ik wel: dit is kamermuziek en de akoestiek van de Pieterskerk is daarvoor minder geschikt. In sommige stukken miste ik de intimiteit die ik met deze muziek associeer. Ik denk dat de Geertekerk in dit geval een betere optie was geweest.

Aan het eind van de avond keerde ik terug in de Pieterskerk voor een concert van het ensemble Diabolus in Musica, onder leiding van Antoine Guerber. Op het programma stonden twee requiems, gecomponeerd door Johannes Ockeghem respectievelijk Pierre de La Rue. De teksten waren in het tekstboek apart afgedrukt, want de in Requiems gebruikte teksten wijken soms nogal af. In Ockeghems Requiem wordt het Kyrie gevolgd door het graduale Si ambulem, terwijl bij La Rue dan het offertorium Domine Jesu Christi klinkt, dat bij Ockeghem het Requiem besluit. Daarin vinden we ook de tractus Sicut cervus, dat bij La Rue ontbreekt. Beide composities hebben een donkere kleur, wat vooral het gevolg is van de nadruk op de lage stemmen. Dat verklaarde ook het overwicht van de lage stemmen in het ensemble, dat bestond uit een alto, twee tenoren, een bariton, een bas-bariton en twee bassen. Dat resulteerde in een sterke en sonore klank, die in de Pieterskerk een maximaal effect sorteerde. Vorig jaar hoorde ik het ensemble in de Broederkerk in Zeist met een programma uit de periode dat de pausen in Avignon resideerden. Ik was niet erg onder de indruk, vooral doordat één van de tenoren een penetrante klank produceerde en nogal wat vibrato gebruikte. Die was er nu niet bij en daardoor klonk het ensemble veel homogener. Bovendien is de akoestiek van de Broederkerk iets te droog voor liturgisch repertoire; hier kon Diabolus in Musica optimaal profiteren van de ruime akoestiek van de Pieterskerk, waardoor de kwaliteiten van de zangers en het ensemble als geheel goed uit de verf kwamen. Nu en dan vond ik het volume iets te groot; in deze kerk hoef je niet luid te zingen om tot in de achterste rijen verstaanbaar te zijn.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Categorieën

%d bloggers liken dit: