Gepost door: Johan van Veen | 1 september 2017

Dagboek Festival Oude Muziek Utrecht 2017 – donderdag 31 augustus

Slechts drie concerten vandaag. Eerst naar Leeuwenbergh, waar Camerata Trajectina het laatste concert van een drieluik gaf, dat was gewijd aan geestelijke liederen van respectievelijk lutheranen, wederdopers en calvinisten in Nederland in de tweede helft van de 16e en het begin van de 17 eeuw. Het laatste concert was aan liederen uit de calvinistische sfeer gewijd. Daarbij stonden uiteraard psalmen centraal, waarvan de melodieën genomen zijn uit het Geneefse Psalter. Enkele daarvan klonken in de versie van Petrus Datheen, die de oorspronkelijke Franse berijming nogal letterlijk had vertaald, wat taalkundig en muzikaal geen groot succes was. Een poging van Marnix van St. Aldegonde zijn eigen berijming wortel te laten schieten, faalde. Tot op de dag van vandaag worden de berijmingen van Datheen in bepaalde bevindelijke kerken gezongen. Interessant was de uitvoering van één van de meerstemmige zettingen van Sweelinck – die gebruik maakte van de oorspronkelijke Franse tekst – op een berijming van Marnix van St. Aldegonde. Volgens Nico van der Meel, de tenor van het ensemble, passen zijn berijmingen prima op de muziek van Sweelinck en ik ben geneigd hem gelijk te geven, op grond van Psalm 51, die tijdens dit concert werd uitgevoerd. Het biedt wellicht perspectieven voor ensembles die zich met deze bewerkingen van Sweelinck willen bezighouden. De berijmingen van Marnix van St. Aldegonde verdienen ook meer aandacht. De melodieën van de psalmen werden in korte tijd zo populair dat men er nieuwe teksten op zette, vaak met een politieke inhoud, gerelateerd aan de strijd tegen Spanje. Maar ook de religieuze conflicten waren onderwerp van zulke contrafacta, bijvoorbeeld dat tussen Remonstranten en Contra-Remonstranten. Zoals wel vaker bij Camerata Trajectina was het concept beter dan de uitvoering. Nico van der Meel heeft een mooie en voor oude muziek geschikte stem, maar van zijn drie collega’s – Hieke Meppelink (sopraan), Sytze Buwalda (alto) en Marcel Moester (bas) – was ik minder onder de indruk. De stemmen mengden niet optimaal, vooral als gevolg van een teveel aan vibrato. Ik noteerde ook een zekere slordigheid in de uitspraak van de teksten. Een historische uitspraak leek het uitgangspunt te zijn, wat prijzenswaardig is, maar die werd niet consequent toegepast. In de contrafacta klonk het Nederlands soms ineens weer heel modern, vooral de uitspraak van de ‘ij’. In enkele liederen probeerden de zangers ‘plat’ te zingen, maar dat leidt bij zangers van kunstmuziek die gewend zijn teksten heel keurig uit te spreken, zelden tot een overtuigend resultaat. Het was allemaal nogal gekunsteld. Instrumentaal was alles in orde en het was zeker een onderhoudende en interessante bijdrage tot het thema van het festival, maar uiteindelijk liet het bij mij een onbevredigend gevoel achter.

Het volgende concert knoopte mooi bij het concert van Camerata Trajectina aan. In de Pieterskerk wijdde het Gesualdo Consort Amsterdam onder leiding van Harry van der Kamp zich aan de oorsprongen van de Geneefse psalmen. Op het programma stonden stukken van componisten die zich met de psalmen in Franse vertaling c.q. berijming hebben beziggehouden: Claude Goudimel, Paschal de l’Estocart en Claude Le Jeune. Van hen klonken overigens niet alleen psalmen, maar ook wereldlijke werken, waarmee een beeld geschetst werd van de wereld waarin het Geneefse Psalter tot stand kwam. Interessant was Où est la mort uit de Octonaires de la Vanité du Monde van l’Estocart, waarin de gebruikte harmonieën Italiaanse invloed verraden, bijvoorbeeld in de slotregel, die over de dood gaat. Ook opvallend was Le Jeunes zetting van Psalm 114 in een herdichting in vers mesurés van Jean Antoine de Baïf, die een sterk retorisch karakter heeft. Tot de meest dramatische psalmen behoort Psalm 110; verschillende componisten uit de barok hebben dat karakter uitgebuit, zoals Händel. Maar ook Sweelincks bewerking, die tijdens dit concert klonk, was uitgesproken dramatisch. Dat kwam in de bevlogen interpretatie van het Gesualdo Consort volledig tot z’n recht. Ook de overige werken werden uitstekend uitgevoerd, met een zuivere intonatie en – applaus! – een historische uitspraak van het Frans. Aan het slotstuk van het concert zal ik maar beter geen woorden vuil maken …

Het laatste concert van de dag was één van de beste van dit festival. De Nederlandse Bachvereniging, onder leiding van Jos van Veldhoven, wijdde zich aan Dieterich Buxtehude, in de titel terecht ‘Der Grosse’ genoemd. Vooral sinds Ton Koopman alle cantates van Buxtehude opnam, weten we dat hij meer was dan één van de belangrijkste vertegenwoordigers van de Noordduitse orgelschool. Ook zijn vocale oeuvre is van hoge kwaliteit. Daarvan leverde dit concert het welsprekende bewijs. Van Veldhoven had voor twee rode draden gekozen. In het eerste deel was dat – nadat het concert met een gelegenheidswerk, de bruiloftscantate Schlagt, Künstler, die Pauken, was geopend – het koraal Herzlich lieb hab ich dich, o Herr, dat in verschillende versies ten gehore werd gebracht. Na het origineel (tekst: Martin Schalling, c1567; melodie anoniem) klonk een orgelbewerking van Heinrich Scheidemann, die geldt als één van de grondleggers van de Noordduitse orgelschool. Na een vocale versie van Hans-Leo Hassler klonk weer een orgelbewerking, dit keer van Johann Sebastian Bach, gevolgd door het slotkoraal van zijn Johannes-Passion: ‘Ach Herr, laß dein lieb Engelein’, door solisten, koor en blazers. Tenslotte werd Buxtehudes cantate met dezelfde titel ten gehore gebracht. Het eerste deel eindigde met een andere cantate, Jesu, meines Lebens Leben, passend ingeleid door één vers uit het Klag-Lied, dat Buxtehude bij de dood van zijn vader schreef. Het tweede deel opende met de feestelijke cantate Frohlocket mit Händen alle Völker, vergelijkbaar met Bachs Ratswahl-cantates. De rode draad in dit deel van het concert was Luthers koraal Vater unser im Himmelreich, dat eerst eenstemmig werd voorgedragen en daarna klonk als geestelijk concert voor twee stemmen (hier sopranen) en basso continuo van Johann Hermann Schein. Het concert werd afgesloten met Buxtehudes cantate die op dit koraal is gebaseerd: Nimm von uns, Herr, du treuer Gott. Over de bezetting van Buxtehudes geestelijke composities valt te twisten. Er zijn argumenten voor een uitvoering met solostemmen, maar een koor is ook een mogelijkheid. Buxtehude gebruikte grote ensembles in zijn Abendmusiken, maar wanneer en waar zijn cantates werden uitgevoerd is meestal niet bekend. Je zou wellicht ook kunnen argumenteren dat de bezetting kan of moet worden aangepast aan de ruimte. Het Klag-Lied, bijvoorbeeld, is geschreven voor een solostem en orgel. Hier werd het uitgekozen vers unisono gezongen door enkele sopranen met strijkers en bc. Weinig reden voor discussie is er over het niveau van de uitvoeringen. Naast vijf uitstekende solisten (Maria Keohane en Lucia Caihuela, sopraan; Margot Oitzinger, alt; Thomas Hobbs, tenor; Stephan MacLeod, bas) hoorden we een excellent koor en een prachtig spelend instrumentaal ensemble. Hier en daar gebruikten de solisten iets meer vibrato dan gewenst en Oitzinger was qua volume iets te zwak, maar over het geheel leverden ze uitstekende bijdragen aan het concert. Belangrijk is ook – vanwege de afwisseling van passages voor solostemmen en voor koor – dat beide groepen op één lijn zaten. Jos van Veldhoven zorgde voor een hoge mate van samenhang. In dit concert speelde het orgel waarmee de grote zaal is verrijkt, een belangrijke rol. Daarop werden niet alleen de genoemde orgelwerken uitgevoerd, maar het werd ook in de basso continuo ingezet. Opvallend was dat het in die rol nu veel duidelijker aanwezig was dan in het openingsconcert. Dat heeft ongetwijfeld te maken met een sterkere registratie, maar ook met het feit dat het instrumentaal ensemble vooral uit strijkers bestond en de trombones beter met het orgel mengden dan de hobo’s en hoorns in het openingsconcert. Zowel in zijn solistische bijdragen als in de basso continuo wist Bart Naessens de kwaliteiten van het orgel op een overtuigende manier in te zetten.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

w

Verbinden met %s

Categorieën

%d bloggers liken dit: