Gepost door: Johan van Veen | 3 september 2014

Festival Oude Muziek Utrecht 2014 – dinsdag 2 september

Dinsdag was een relatief korte dag, met slechts drie concerten. Het begon met een aflevering in de serie ‘klaviertijgers’. Na een concert met relatief introverte klavecimbelmuziek van rond 1600 was het weer de beurt aan de fortepiano. De Hongaarse pianiste Petra Somlai, die zich na een traditionele pianostudie heeft bekwaamd in de historische uitvoeringspraktijk, speelde werken van Boheemse en Weense componisten: Kozeluch, Vorisek en Schubert. Daarmee klonk waarschijnlijk de ‘nieuwste’ muziek die tijdens dit festival wordt uitgevoerd. Daar heb ik een wat dubbel gevoel bij. Mijn muziek is het niet, maar ik ben wel heel geïnteresseerd in historische instrumenten, zoals de fortepiano. Petra Somlai bespeelde een echt historisch instrument, dat recent is gerestaureerd. Het concert sloot af met een bevlogen uitvoering van de Drei Klavierstücke D 946 van Schubert, waarvan vooral het eerste me boeide. Vanuit historisch oogpunt waren de twee eerste werken interessanter, want hoe vaak staan Kozeluch of Vorisek op het programma van pianisten? Het is één van de verdiensten van de vertegenwoordigers van de historische uitvoeringspraktijk dat ze componisten uit de schaduw van de meesters hebben gehaald, in dit geval vooral Mozart en Beethoven. Ik heb muziek van na 1800 pas ontdekt toen die op historische instrumenten werd gespeeld en ik vraag me in gemoede af hoe iemand dit repertoire op moderne vleugels kan spelen of daarnaar kan luisteren. De hier gebruikte vleugel geeft de speler de mogelijkheid de hele dynamische bandbreedte te gebruiken zonder dat de fortissimi grof of banaal gaan klinken. De kleurverschillen tussen de verschillende registers en de mogelijkheid tot ‘sprekend’ spel lijken me essentieel om deze klavierstukken tot hun recht te laten komen. Neem nu zo’n werk als de Rhapsodie in a, op. 1,3 van Vorisek (1791-1825), een echt showstuk dat gemakkelijk kan ontaarden in lege virtuositeit. Daarvan was hier geen sprake, dankzij het genuanceerde spel van Petra Somlai en de kwaliteiten van de vleugel. Het concert begon met de Sonate in f, op. 38,3 van Leopold Kozeluch, evenals Vorisek een Bohemer. Mooi was vooral het eerste deel dat met een expressief largo begint dat overgaat in een allegro agitato.

Het tweede concert was hoofdzakelijk gewijd aan Philippus de Monte, vele jaren kapelmeester van Maximiliaan II en Rudolf II in Wenen en in Praag. De Cappella Mariana onder leiding van Vojtech Semerád voerde een programma uit waarin de Missa super Confitebor tibi Domine centraal stond, die gebaseerd is op een motet van Lassus. De delen van de mis werden afgewisseld met enkele van zijn madrigalen en twee instrumentale stukken van Liberale Zanchi, organist aan het hof van Rudolf II rond 1600. Die afwisseling was niet zo’n goed idee. Het is nogal vreemd een mis te onderbreken met madrigalen. Bovendien brak het de spanning die tijdens een concert ontstaat, ook al door de wisseling in bezetting en de positionering van de zangers. En helaas neemt een deel van het publiek zulke changementen als aanleiding te gaan applaudisseren, wat erg storend is. De Monte had in zijn tijd een grote reputatie als madrigaalcomponist: hij schreef er meer dan 1100. De twee madrigalen in dit concert waren mooie voorbeelden van zijn bedrevenheid in dit genre, vooral het 7-stemmige Già fu chi m’hebbe cara. De zangers besteedden veel aandacht aan de tekst, maar dat had een beperkt effect, want in de ruime akoestiek van de Pieterskerk gingen teveel details verloren. Het was beter geweest in plaats van madrigalen enkele motetten uit te voeren. De mis kwam veel beter tot haar recht en werd fraai uitgevoerd. De stemmen van het ensemble mengden perfect en de colla voce spelende zinken en trombones gaven extra kleur aan het geheel. Bijzonder mooi waren de subtiele dynamische nuanceringen in de voordracht. Het concert eindigde met de prachtige Litaniae Deiparae Mariae Virginis van Jacob Regnart, vice-kapelmeester onder De Monte. Nog voordat de laatste noot van dit werk – uitstekend gezongen en gespeeld door de Cappella Mariana – helemaal was uitgeklonken begonnen sommigen al te applaudisseren; iemand riep zelfs “bravo”. Er zijn kennelijk mensen die geen idee hebben van de inhoud van de muziek waarnaar ze zitten te luisteren. Zoiets kan nog wel na een wat luchtig stukje, maar na een litanie? En kunnen die bravo-roepers hun mond eens houden?

Onder de titel “Salon 1723” sloot het Collegium 1704 de dag af in de Hertz-zaal van TivoliVredenburg. Op het programma stond muziek die rond dat jaar gespeeld zou kunnen zijn in Praag. Het opende en sloot af met twee van de zes triosonates van Zelenka. Dat zijn vaak gespeelde en diverse malen opgenomen stukken – terecht, want ze zijn niet alleen technisch veeleisend, maar ook muzikaal boeiend. De vaak wat weerbarstige melodiek is typisch Zelenka – deze stukken zijn met niets te vergelijken. Ze werden bijzonder fraai gespeeld door de leden van het ensemble, waarvan violiste Helena Zemanová, hoboïsten Xenia Löffler en Katharina Andres alsmede fagottiste Jane Gower speciaal vermeld dienen te worden. Daartussen klonken werken van minder bekende componisten: Antonin Reichenauer, Giuseppe Antonio Brescianelli en Johann Georg Orschler. Hun sonates bleken bijzonder onderhoudend of zelfs meer dan dat, want verschillende delen hadden uitgesproken theatrale trekken die in de uitvoering goed tot hun recht kwamen. In een enkel geval leek me de basso continuo met cello, contrabas, theorbe en klavecimbel iets te zwaar bezet.
Dit was ook het laatste concert van Collegium 1704. Het was een uitstekende gedachte dit ensemble een prominente plaats in het festival te geven. De concerten bevestigden de kwaliteiten die het ensemble in zijn CD-opnamen etaleert. Hopelijk zien we deze musici in een volgende editie terug.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

Categorieën

%d bloggers liken dit: