Gepost door: Johan van Veen | 30 augustus 2014

Festival Oude Muziek Utrecht 2014 – vrijdag 29 augustus

Zoals de laatste jaren gebruikelijk doe ik op deze plaats verslag van het Festival Oude Muziek Utrecht. Dit jaar is om diverse redenen interessant. Allereerst keert het festival terug in het vernieuwde Muziekcentrum, tegenwoordig getooid met de naam TivoliVredenburg. Van het complex als geheel heb ik nog niet veel gezien, maar de grote zaal is vertrouwd. Men heeft de ‘oude’ zaal zoveel mogelijk intact gelaten, en daardoor zijn de akoestische eigenschappen – voorzover ik dat na slechts één concert kan beoordelen – onaangetast gebleven. Of die zaal voor een deel van het ten gehore gebrachte repertoire wel zo geschikt is, daarover zijn wel wat vragen te stellen, maar daarop kom ik later wellicht terug.

Het belangrijkste van een festival als dit is uiteraard de muziek zelf, zowel het repertoire als de interpretaties. Ook op dat vlak heeft deze editie veel interessants te bieden. Voor veel bezoekers zal het waarschijnlijk een ontdekkingsreis worden, want er klinkt nogal wat muziek van componisten die nauwelijks bekend zijn. Ik kijk uit naar het optreden van het Huelgas Ensemble op zaterdag, wanneer muziek van Jacobus Gallus wordt uitgevoerd. Ook het openingsconcert bracht drie werken die wellicht niet eerder zijn uitgevoerd, laat staan op CD opgenomen.

Het thema van het festival is “Habsburg”: er klinkt muziek die op de één of andere manier met de dynastie van de Habsburgers in verbinding kan worden gebracht. Eeuwenlang speelden zij een sleutelrol op het politieke toneel in Europa. Uiteraard had dit zijn weerslag op het culturele leven aan de hoven van de Habsburgers. Ze hielden blijkbaar van muziek, maar kunst en cultuur hadden in de eerste plaats de functie van uithangbord. De politieke macht werd door pracht en praal op kunstzinnig en muzikaal gebied gedemonstreerd.

Niet bij elke compositie – en zelfs niet bij elke componist – kan een directe relatie met de Habsburgers worden vastgesteld. Vaak zijn composities niet precies te dateren en dat ze aan een hof van één van de Habsburgers hebben geklonken of zelfs specifiek daarvoor geschreven zijn, is lang niet altijd hard te maken. Het lijkt me daarom terecht dat men bij de programmering de verbinding tussen het repertoire en de Habsburgers niet al te rigide heeft gehanteerd.

Het openingsconcert was daarvan een voorbeeld. Hier klonk na de pauze de Missa Divi Xaverii van Jan Dismas Zelenka. Uit de toelichting van Václav Luks – de dirigent van Collegium 1704, dat de opening van het festival mocht verzorgen – in het programmaboek blijkt niets van een verbinding met één van de Habsburgers. Het programma was opgehangen aan Johann Joseph Fux, vele jaren hofkapelmeester aan het Habsburgse hof in Wenen. Na een Te Deum van zijn hand klonk een zetting van het Stabat mater van Frantisek Ignac Antonin Tuma, die een leerling van Fux was. Ook Zelenka studeerde enige tijd bij deze componist en theoreticus, bekend van zijn leerboek Gradus ad Parnassum, waarin contrapunt een belangrijke plaats inneemt. Dat was dan ook prominent aanwezig in de drie werken op het programma.

Fux’ eigen Te Deum (K 270) is voor een kroning geschreven, mogelijk die van keizer Karel VI tot koning van Bohemen in Praag in 1723. Gezien de tekst en de aanleiding tot de compositie is het niet verwonderlijk dat Fux een exuberant werk heeft geproduceerd, waarin trompetten en pauken een belangrijke rol spelen. Ondanks enkele solistische passages is het toch vooral een koorwerk. Hierin was de ensemblecultuur van Collegium 1704 en Collegium Vocale 1704 te bewonderen, die door Luks tot een hechte eenheid zijn gesmeed. Kort geleden kwam een CD van hetzelfde ensemble uit waarop het Stabat mater in g van Tuma te bewonderen is (recensie). Ik verkeerde in de veronderstelling dat dit werk ook nu zou worden uitgevoerd, maar dat was niet het geval. De genoemde zetting is een bijzonder expressief werk in de stile antico. De nu uitgevoerde zetting is niet minder expressief, maar dan in een andere vorm. Naast tutti-episodes zijn er ook prachtige solopassages, voortreffelijk gezongen door vier solisten uit het koor. Opvallend was de altsolo ‘Eja mater’ vanwege de obligaatpartij voor trombone – een instrument dat vrijwel overal in onbruik was geraakt, behalve in Wenen. Ook harmonisch zijn er diverse opvallende passages in dit werk. Solisten, koor en orkest verzorgden een fraaie interpretatie, die gekenmerkt werd door een subtiele expressiviteit.

Het tweede deel van het concert was, zoals gezegd, gewijd aan de mis van Zelenka, die dateert uit 1729. In vergelijking met de latere missen is dit werk iets ‘conventioneler’, zowel in harmonisch opzicht als in de melodische ontwikkeling. In de late missen word je regelmatig verrast door plotselinge wendingen; dat is hier minder het geval. Daarmee is niet gezegd dat het geen goed werk zou zijn. Dit is Zelenka: in zijn muziek is altijd iets te beleven. Hier waren dat, bijvoorbeeld, de obligaatpartijen voor traverso en oboe d’amore. Heel fraai was het duet van sopraan en alt, met twee traverso’s, in het Gloria (Domine Deus, Agnus Dei). Met Hana Blaziková, Kamila Mazalová, Václav Cizek en Tomás Král beschikt Luks over uitstekende solisten, die hun partijen overtuigend en met veel stijlgevoel vertolkten.

Het festival is niet alleen een ontdekkingstocht door vaak onbekend repertoire, het geeft ook gelegenheid kennis te maken met ensembles die wellicht nog niet zo bekend zijn. Luks is één van de twee artists in residence en gaf met dit openingsconcert een mooi visitekaartje af. Het festival had nauwelijks een betere start kunnen maken dan met dit concert dat zowel qua repertoire als qua uitvoering beantwoordde aan de twee hoofddoelen van het festival, zoals directeur Xavier Vandamme het formuleerde: inhoud en kwaliteit.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

Categorieën

%d bloggers liken dit: