Gepost door: Johan van Veen | 2 september 2013

Festival Oude Muziek Utrecht 2013 – nabeschouwing

Na afloop van het festival is het tijd de balans op te maken. Ter inleiding op het slotconcert – dat ik via Radio 4 beluisterde – kon festivaldirecteur Xavier Vandamme meedelen dat het aantal bezoekers opnieuw was toegenomen, in vergelijking met vorig jaar, toen al een record werd gevestigd. Dat bewijst dat het festival een groot draagvlak heeft. Ook internationaal is het nog steeds toonaangevend. Dat zou voor (potentiële) subsidieverstrekkers enig gewicht in de schaal moeten leggen.

Voorwaarde voor dat draagvlak is de kwaliteit van het gebodene. Het festival is er opnieuw in geslaagd een hoogwaardig programma te bieden dat thematische samenhang vertoonde, maar tegelijk veel variatie bood. Dit jaar werden ook diegenen, die alleen de muziek uit middeleeuwen en renaissance als echte ‘oude muziek’ beschouwen, ruimhartig bediend.
Over het thema ‘Europa’ kun je heel wat filosoferen, ook in relatie tot muziek. Het lijkt wat modieus uitgerekend dat als thema te nemen, nu het hele concept ‘Europa’ steeds vaker onder vuur komt te liggen. Gelukkig heeft men niet geprobeerd er een soort van boodschap in te leggen, althans niet opvallend. Sommigen zullen wellicht van mening zijn dat er een ‘Europese cultuur’ bestaat, maar dat is nogal twijfelachtig. Natuurlijk zijn er overeenkomsten tussen de nationale culturen, toen en in het verleden, maar er zijn even zo vele verschillen. Zelfs ten tijde van de ‘vermengde stijl’ in de eerste helft van de 18e eeuw konden musici niet met elke stijl uit de voeten. De componisten die vertegenwoordigers waren van die stijl hadden daarbij geen programma voor ogen, met uitzondering van Georg Muffat. En uitgerekend hij – één van de vier ‘composers in residence’ – is wellicht niet optimaal uit de verf gekomen. Weliswaar is zijn oeuvre niet erg groot, maar er was toch wel iets meer mogelijk geweest dan eruit gekomen is. Les Muffatti en Pratum Integrum speelden enkele orkestwerken, maar daarbij bleef het. Als het erom ging internationaal georiënteerde componisten aan bod te laten komen, had men overigens ook andere componisten kunnen programmeren, zoals Telemann. Hij reisde relatief weinig, maar was beter van de verschillende stijlen in Europa op de hoogte dan de meeste van zijn collega’s. Alleen Pratum Integrum besteedde aandacht aan Telemann, die in de geschiedenis van dit festival ernstig verwaarloosd is.

Het meest interessante aspect van dit festival was de aandacht die aan Lassus is besteed. Natuurlijk is hij in eerdere edities van het festival aan bod gekomen, maar niet eerder op zo’n grote schaal. De kwaliteit van wat hier werd geboden was hoog, zowel wat de muziek als wat de uitvoeringen betreft. Daarbij moet wel een kritische kanttekening gemaakt worden. De uitvoeringspraktijk was wel wat eenzijdig: in vrijwel alle concerten werd zijn muziek a capella uitgevoerd, terwijl hij in zijn tijd in München de beschikking had over een groot aantal instrumentalisten. Het zou het beeld van Lassus en de uitvoeringspraktijk hebben gecompleteerd als enkele concerten zouden zijn gegeven waarin instrumenten ter versterking of in plaats van zangstemmen zouden zijn ingezet. Maar wellicht spelen hier ook financiële aspecten een rol. Een ander punt betreft de verstaanbaarheid van teksten – of, beter gezegd, de onverstaanbaarheid. Dat is een probleem dat voor een deel ongetwijfeld met de akoestiek samenhangt. Desondanks geloof ik dat dit aspect te weinig aandacht krijgt, niet alleen in renaissancemuziek maar ook in barokmuziek. Via het Concerthuis van Radio 4 kwam ik erachter dat het Ghislieri Choir & Consort op maandag 26 augustus als toegift een stuk van Mozart zong. Zoals ik in mijn dagboek schreef kon ik er niets van verstaan en vroeg ik me af of ze nu in het Latijn of in het Duits zongen.

In dit verband helpt het niet dat er zoveel fouten en omissies in het programmaboek staan. Ik las mijn slotbeschouwing van het festival 2012 terug en ontdekte dat ik dat punt toen al aankaartte. Ook dit keer was het soms flink mis. In het al genoemde concert van het Ghislieri Choir & Consort ontbraken diverse verzen van het Stabat mater van D’Astorga. In andere teksten waren regels weggevallen waardoor je als luisteraar de draad kwijtraakt. In enkele gevallen werden andere stukken gezongen dan afgedrukt stonden. Dat werd niet aan het publiek meegedeeld. Zoiets wekt verwarring en irritatie. Ik was ook niet altijd onder de indruk van de vertalingen, voorzover ik die kon controleren. En nu ik toch over het programmaboek schrijf: de documentatie liet te wensen over. Bronnen waaruit stukken waren genomen werden meestal niet vermeld. Bij de aan Froberger gewijde concerten werd zelfs de catalogus van zijn werken (FbWV) niet gebruikt, terwijl die inmiddels is ingeburgerd.

Volgend jaar heeft het festival de dynastie van de Habsburgers als thema, waarbij muziek uit Wenen en Praag in het middelpunt staat. Dat kan een bijzonder boeiend festival opleveren, want de Habsburgers hadden altijd de beste musici en componisten van hun tijd in dienst. Volgend jaar zal ook het vernieuwde Vredenburg in gebruik genomen worden. Het festival kijkt daarnaar uit en dat kan ik me voorstellen. Maar enige scepsis heb ik wel. Want in het oude Vredenburg werden soms concerten geprogrammeerd die daar qua repertoire niet pasten. Zelfs Monteverdi’s Vespers werden daar uitgevoerd. Daar hoort een kerkakoestiek bij. Daarom is het te hopen dat men op dat punt kritisch zal zijn en intensief gebruik zal maken van de kerken die Utrecht rijk is. Je moet er toch niet aan denken dat Lassus’ religieuze muziek in een moderne concertzaal wordt geprogrammeerd. Overigens ben ik van mening dat het Pandhof het centrum van het festival moet blijven. Daar kan Vredenburg – al dan niet vernieuwd – niet tegenop.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

Categorieën

%d bloggers liken dit: