Gepost door: Johan van Veen | 1 september 2012

Festival Oude Muziek Utrecht 2012 – vrijdag 31 augustus

Vrijdag bezocht ik mijn laatste klavierrecital in het festival. Léon Berben bespeelde het orgel van de Dom in werken van Sweelinck. Dat lijkt een niet voor de hand liggende keuze, gezien het feit dat het orgel dateert uit 1831. Maar bij de bouw werd een deel van het uit de 16e eeuw daterende pijpwerk gehandhaafd; het merendeel daarvan is in het rugpositief te vinden. Juist dat deel van het orgel gebruikte Berben voor zijn recital. Op deze manier kwam een aspect van het orgel naar voren dat zelden afzonderlijk te horen is. Het resultaat was meer dan aanvaardbaar, vooral ook door heldere speeltrant van Berben. Beter dan bijvoorbeeld James Johnstone vorige week zaterdag in de Jacobikerk wist Berben de akoestische omstandigheden te hanteren. Ook bij flinke tempi bleef alles behoorlijk helder en doorzichtig. Vooral in de koraalbewerkingen kwam het kleurenpalet van het rugpositief tot klinken; de koraalmelodie bleef, mede dankzij een uitgekiende registratie, goed hoorbaar. De vrije orgelwerken kregen spannende en soms monumentale interpretaties. Het was interessant de Fantasia chromatica, die ik deze week al enkele keren op klavecimbel gehoord had, nu eens in een orgeluitvoering te horen.

In de Pieterskerk trad het Gesualdo Consort Amsterdam onder leiding van Harry van der Kamp nog eens aan, dit keer met Sweelinck en tijdgenoten, waarbij de nadruk lag op het wereldlijk repertoire. Niettemin werden ook enkele psalmzettingen uitgevoerd, omdat Van der Kamp, zoals hij in zijn programmatoelichting schrijft, de relatie tussen Sweelincks psalmzettingen en zijn Rimes françoises et italiennes wilde belichten. Het programma begon met zijn prachtige zetting van Susanne un jour, waarbij de originele melodie in de sopraan door Nele Gramß werd gezongen, een paar meter voor de andere zangers. Daarna klonken drie madrigalen van Nederlandse tijdgenoten van Sweelinck: Cornelis Floriszoon Schuyt, Cornelis Verdonck en Jan Tollius. Van deze geniet alleen de eerste enige bekendheid, maar de madrigalen van de andere twee suggereren dat ook zij meer aandacht verdienen. Na een klavecimbelstuk van Hans-Leo Haßler, eveneens gebaseerd op wereldlijke modellen, gespeeld door Pieter-Jan Belder, klonken in het tweede blokje afwisselend rimes en psalmen van Sweelinck, alsmede zijn Est-ce mars op klavecimbel. Het programma werd besloten met een tweedelig madrigaal van Andrea resp. Giovanni Gabrieli en nogmaals één van Sweelinck. Evenals in het concert van vorige week zaterdag viel op hoe goed het Gesualdo Consort de teksten verstaanbaar weet voor te dragen. Dat lukte de zangers beter dan het ensemble Daedalus gisteren, eveneens in de Pieterskerk. Hun stemmen zijn ook perfect op elkaar afgestemd. In enkele stukken voor twee en drie stemmen kwamen ook de individuele kwaliteiten van de zangers naar voren. Elke stem is er één om door een ringetje te halen. Door die solide technische basis kan alle aandacht uitgaan naar een optimale tekstexpressie, die elk optreden van dit ensemble tot een belevenis maakt.

Mijn laatste concert van de dag vond plaats in de Dom, waar het Ricercar Consort zich wijdde aan Duits vocaal en instrumentaal repertoire uit de 17e eeuw. Centraal stonden Matthias Weckmann met vier geestelijke concerten en David Pohle met drie sonates. Weckmanns muziek is sterk beïnvloed door de theatrale Italiaanse stijl, die wordt gepaard aan Duitse diepgang. Dat kwam in de composities die in dit concert werden uitgevoerd, indrukwekkend tot uiting. Het concert begon wat ongelukkig: na een sonate van Pohle zongen de drie solisten – Carlos Mena (alto), Hans Jörg Mammel (tenor) en Stephan MacLeod (bas) – Weckmanns Herr, wenn ich nur dich habe. Daarin mengden hun stemmen niet goed en daardoor ontstond geen hechte ensembleklank. MacLeod zong vervolgens Kommet her zu mir. Ik kan zijn stem als zodanig niet echt bewonderen, maar dat is uiteraard een kwestie van smaak. Op zijn tekstexpressie was niets aan te merken; integendeel. De Italiaanse invloed kwam sterk naar voren, vooral in de soms lange en virtuoze coloraturen op een enkele lettergreep. Na de mooie Sonata a tre viol da gamba van Johann Michael Nicolai klonk Weckmanns Zion spricht, der Herr hat mich verlassen, waarin de drie zangers zich revancheerden: nu wisten ze wel een goede samenklank te scheppen waardoor de tekst optimaal over het voetlicht kwam. In het tweede deel trad Hans Jörg Mammel op met een Latijns geestelijk concert van Samuel Ebart, Miserere Christe mei. Niet alleen werd over deze componist – die zelfs niet in New Grove is opgenomen – niets in de programmatoelichting vermeld, ook de tekst van dit werk was niet afgedrukt. Daardoor is het nauwelijks mogelijk iets te zeggen over de tekstbehandeling van Mammel. Een mooi stuk is het wel en Mammel zong uitstekend. Dat ondertussen een snaar op de gamba van Philippe Pierlot knapte scheen geen van beide iets te deren. Eén van de bekendste stukken uit de Duitse barok is Ach, daß ich Wassers gnug hätte van Johann Christoph Bach. Het is een aangrijpend lamento dat een buitengewoon intense en emotioneel geladen vertolking kreeg van Carlos Mena. Het blijft altijd ongemakkelijk dat een stuk dat eindigt met de frase “daß ich Tag und Nacht beweinen könnte meine Sünde” beloond wordt met een ovationeel applaus. Het concert eindigde met een ander virtuoos stuk van Weckmann, Weine nicht, es hat überwunden der Löwe. De eerste frase wordt, helemaal volgens de regels van de retorica, een aantal malen nadrukkelijk solistisch en door de drie stemmen voorgedragen, als het ware om het er bij de toehoorders in te hameren. Het werk eindigt met een bijna geëxalteerd “Amen”. Dat werd als toegift nog eens overgedaan. Dat was niet zo’n goed idee, want daarmee wordt het losgemaakt van het geheel en richt de aandacht zich op de prestaties van de zangers – wat niet de bedoeling is. Die prestaties waren overigens uitstekend. Ondanks een enigszins valse start werd dit concert één van de hoogtepunten van dit festival.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

Categorieën

%d bloggers liken dit: