Gepost door: Johan van Veen | 30 augustus 2012

Festival Oude Muziek Utrecht 2012 – woensdag 29 augustus

De dag begon met een mooi recital van Siebe Henstra in de Lutherse Kerk. Op het programma stonden werken van Sweelinck en zijn Engelse tijdgenoot Peter Philips. Deze combinatie is een logische, omdat Philips waarschijnlijk Sweelinck in Amsterdam heeft bezocht. In elk geval kende Sweelinck Philips’ muziek zoals blijkt uit zijn Pavana Philippi, een bewerking van de Pavana en Galliardo van Philips, die Henstra achter elkaar speelde – een boeiende confrontatie. Philips was om religieuze redenen naar het vasteland uitgeweken en bezocht ook Italië. Dat verklaart zijn bewerking van Caccini’s Amarilli mia bella. Een andere liedbewerking is gebaseerd op Lassus’ chanson Margot Laborez. Eén van Philips’ mooiste stukken is de Pavana & Galiarda dolorosa dat een diepgravende vertolking kreeg. Het recital begon met twee fantasievol gespeelde werken van Sweelinck, een toccata en een fantasia (helaas liet het programmaboek na deze nader te specificeren). Eén van Sweelincks bekendste variatiewerken is More Palatino, in de nieuwste uitgave bekend als Allemande gratie; dit werd gevolgd door Poolse allemande. Het programma werd afgesloten met een spannende vertolking van Sweelincks Hexachord fantasia. Een groot deel van het programma werd gespeeld op het prachtige virginaal uit 1604 dat dinsdagnacht in het recital van Maude Gratton tot klinken kwam.

In het volgende concert kwam Philips’ Pavana & Galiarda dolorosa opnieuw aan bod, dit keer in een bewerking voor gambaconsort. Het sloot een mooi en interessant programma met consortmuziek van tijdgenoten van Sweelinck af dat werd uitgevoerd door Phantasm onder leiding van Laurence Dreyfus. Het concert begon ook met Philips, de Aria del Gran Duca. Daar tussenin klonken stukken van Holborne, Byrd en Dering. Eén van de mooiste was ongetwijfeld een fantasia van Byrd (opnieuw niet gespecificeerd), bestaande uit een aantal sterk contrasterende delen. Direct daarna klonk de Fantasia nr. 6 van Richard Dering, die vooral opviel door ongewone harmonieën. Het is vrij gebruikelijk vocale muziek op gamba’s uit te voeren. Dat was ook nu het geval met misdelen van Byrd, een Kyrie en Agnus Dei, en het motet Christe redemptor omnium. Phantasm is één van de meest vooraanstaande gambaconsorten, dat diverse mooie CD-opnamen op zijn conto heeft. Ook nu zorgde het voor boeiende interpretaties, gespeeld met een hoge graad aan concentratie en intensiteit, maar ook met ontspanning en zwier in de wat ‘lichtere’ stukken.

Sommige werken komen regelmatig terug. Ik weet niet in hoeverre de festivalleiding daarop invloed kan uitoefenen. Buxtehudes Klag-Lied is een aangrijpend werk, maar het is wellicht wat overdreven dat het op drie achtereenvolgende dagen wordt uitgevoerd. Het betreurenswaardige daarbij is dat in alle gevallen het stuk niet compleet werd uitgevoerd. Bij het concert van La Petite Bande onder leiding van Sigiswald Kuijken in de Domkerk was het weer raak. Dit keer klonk het – net als bij Gli Angeli Genève op dinsdag – in combinatie met Mit Fried und Freud, maar nu merkwaardigerwijs in omgekeerde volgorde. Het werd overigens prachtig gezongen door de sopraan Gerlinde Sämann. Het programma begon met twee pavanes van Schein, onderbroken door een rime van Sweelinck, niet gezongen – zoals door de tekst in het programmaboek werd gesuggereerd – maar instrumentaal uitgevoerd. Het was eigenlijk min of meer een Fremdkörper in het programma. Ook instrumentaal was de Sonata 15 van Dietrich Becker, waarin tremolo-effecten zijn voorgeschreven, wat nogal eens voorkomt in Duitse muziek van de 17e eeuw. Dat wijst op een lamento-karakter en dat paste wel bij de rode draad in het programma. Van Scheidt klonk bijvoorbeeld Miserere mei Deus, bestaande uit de eerste verzen van de boetepsalm 51 (50). Verder werden twee geestelijke concerten van Schütz en twee van diens tijdgenoot Johann Rudolf Ahle uitgevoerd. Opnieuw maakte Gerlinde Sämann veel indruk, haar mannelijke collega’s, de tenoren Christoph Genz en Knut Schoch, wat minder. Hun interpretaties waren me wat te rechtlijnig en te weinig vanuit de tekst gedacht. Overigens verving Genz de aangekondigde Markus Brutscher, waarvan het publiek geheel onkundig werd gelaten.

Voor de eerste keer in het festival werd de zaal van Vredenburg Leidsche Rijn gebruikt. Hier dirigeerde één van de artists in residence, Masaaki Suzuki, zijn Bach Collegium Japan dat sinds enkele decennia veel indruk maakt met zijn opnamen van vooral de cantates van Bach. Ik moet bekennen dat ik niet tot de grote schare van bewonderaars van Suzuki’s interpretaties behoor. Die zijn me wat te gepolijst, te ‘mooi’, zonder scherpe randjes. In expressief opzicht vind ik ze te vlak. Ik was daarom benieuwd wat Suzuki in dit programma te berde zou brengen. Slechts één tekst werd gezongen: het Magnificat, in composities van Johann Kuhnau, Jan Dismas Zelenka en Johann Sebastian Bach. Kuhnaus zetting was de briljante opening: een feestelijk werk met soli, koor en een orkest van strijkers, hobo’s, trompetten en pauken. Het onderstreepte dat Kuhnaus vocale oeuvre veel meer aandacht verdient. Suzuki zette de toon voor de avond met een scherp geprofileerde en zwierige uitvoering. Vervolgens klonken twee zettingen van Zelenka. Die behoren niet tot de meest exuberante van zijn oeuvre. Het Magnificat in C (ZWV 107) is ook voor soli, koor en orkest terwijl het Magnificat in D (ZWV 108) grotendeels voor sopraan solo gecomponeerd is, die van tijd tot tijd onderbroken wordt door het koor dat de openingsfrase als een soort van refrein herhaalt. De solopartij werd prachtig gezongen door Hannah Morrison. Na de pauze klonk Bachs bekende Magnificat in D (BWV 243). De solisten – die overigens in de tuttipassages in het koor meezongen – leverden hier, evenals in de stukken van Kuhnau en Zelenka, overtuigende prestaties. Joanne Lunn en Hannah Morrison zijn twee mooie sopranen, die met hun heldere en wendbare stemmen heel geschikt zijn voor barokrepertoire. Margot Oitzinger had ik deze week al een paar keer gehoord en ze bewees deze avond opnieuw haar kwaliteiten. Voor een grote zaal is haar volume wel wat beperkt. Iets minder te spreken was ik over de tenor Makoto Sakurada; tegenwoordig zingt hij veel opera, ook 19e-eeuwse, en dat is te horen. Ik vond zijn interpretaties wat te rechtlijnig, met te weinig accenten en teveel op de klank gericht. Op dat punt slaat de bas Dominik Wörner een veel beter figuur; bovendien heeft hij een goed ontwikkeld laag register, wat bij niet weinig zangers het zwakke punt is.
Aan het eind van het concert moest ik constateren dat Suzuki mijn verwachtingen had overtroffen. Er was bepaald geen gebrek aan expressie en zijn orkest speelde extraverter dan ik het in CD-opnamen heb gehoord. Bijzondere vermelding verdienen de trompettisten, Jean-Paul Madeuf, Gilles Rapin en Joel Lahens. De Franse trompettist Jean-Paul Madeuf specialiseert zich in het bespelen van de natuurtrompet zonder gebruik te maken van vingergaten die op veel kopieën van trompetten worden aangebracht om de intonatie te verbeteren. Tot nu toe was Sigiswald Kuijken de enige die zich daarvoor openstelde, zoals blijkt uit zijn opname van de Brandenburgse Concerten. Het is verheugend dat nu Suzuki zijn voorbeeld volgt. Deze manier van spelen leidt dan wel eens tot onzuiverheden, zoals ook op deze avond bleek. Maar het is een belangwekkende ontwikkeling, die de interpretatie van de oude muziek een nieuwe impuls kan geven (evenals het gebruik van de viola da spalla).

De dag werd afgesloten in de Pieterskerk door het Scorpio Collectief onder leiding van Simen Van Mechelen. In mei 2011 hoorde ik dit ensemble in Vredenburg Leeuwenbergh met een mooi programma met 17e-eeuwse muziek uit Venetië en Wenen. Het thema van dit programma was “Trauer und Tod”. Het begon met de Gagliarda Battaglia van Samuel Scheidt, wat werd gevolgd door de aangrijpende klaagzang over de verschrikkingen van de Dertigjarige Oorlog van Johann Hildebrand (1614-1684), Ach, Gott! Wir habens nicht gewusst, was Krieg vor eine Plage ist. Scheidts Paduana dolorosa sloot daar mooi op aan. Dat Scheins zetting van de lofzang van Simeon, Herr, nun läßt du deinen Diener, werd uitgevoerd, zou verbazing kunnen wekken, maar deze tekst werd in het 17e-eeuwse Duitsland vaak gebruikt in begrafenismuziek. Voor de tweede keer deze week klonk Schütz’ prachtige zetting van de klaagzang van koning David over zijn zoon Absalom, Absalon, fili mi. Van Thomas Selle, die van 1641 tot zijn dood in 1663 Musikdirektor in Hamburg was, werd Domine exaudi orationem meam uitgevoerd, een zetting van de openingsverzen van Psalm 6, de eerste van de zeven boetepsalmen. Buxtehudes cantate Herr, wenn ich nur dich hab paste goed in het programma, omdat hier God wordt aangeroepen als “meines Herzens Trost, und mein Heil”. Het concert werd afgesloten met wellicht de beste compositie van Matthias Weckmann, Wie liegt die Stadt so wüste, gecomponeerd naar aanleiding van de pestepidemie in Hamburg in 1663, waarvan ook de genoemde Thomas Selle het slachtoffer werd. Dit stuk is geschreven voor sopraan, bas, 2 violen, 3 viole da gamba en bc. Hier werden vier trombones ingezet, spelend met een demper, wat een heel aparte klank opleverde. Die paste wel bij de thematiek van het concert, maar viel hier toch niet gelukkig uit. De subtiliteit van Weckmanns bezetting ging wat verloren en dat werd nog onderstreept door de vocale bijdragen van Johannette Zomer en Markus Flaig. Het was me wat te demonstratief en te extravert, terwijl Weckmann hier juist op een ingetogen manier de tekst heeft verklankt. Markus Flaig zong de meeste vocale werken en deed dat goed, hoewel zijn stem wat teveel scherpte heeft en hij wat te vaak te luid zong. Johannette Zomer herinnerde me eraan waarom ik altijd moeite heb met haar verrichtingen in barokmuziek. Het klinkt allemaal niet echt ontspannen; zodra de stem ontspant, begint die te wapperen.
Kortom, een mooi programma dat in de uitwerking niet helemaal overtuigde.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

Categorieën

%d bloggers liken dit: