Gepost door: Johan van Veen | 22 september 2011

Oude tijden komen weerom

Tegenwoordig verschijnen elk jaar hele stapels CDs met muziek van Vivaldi. Hij was één van de eersten die profiteerde van de opkomst van de historische uitvoeringspraktijk. In de jaren ’70 en ’80 van de 20e eeuw waren het vooral Britse barokorkesten als de Academy of Ancient Music en The English Concert die regelmatig muziek van Vivaldi op plaat uitbrachten. Die vonden bij recensenten en muziekliefhebbers meestal een positief onthaal. Ze weken nogal af van wat men gewend was te horen van destijds gerenommeerde ensembles als I Musici en I Solisti Veneti. Men wist niet beter of dit was de manier waarop Vivaldi voortaan zou moeten klinken.

Maar in de jaren ‘9 betraden Italiaanse ensembles de podia. In het land van Vivaldi had men inmiddels de historische uitvoeringspraktijk ontdekt. In één decennium veranderde het beeld van de Italiaanse instrumentale muziek uit de barok volledig. De muziek van Vivaldi en andere componisten uit zijn tijd bleek veel contrastrijker en veel theatralere te zijn dan je op grond van de opnamen van Britse orkesten zou denken. En sinds de eeuwwisseling zijn het de Italianen die de uitvoering van hun eigen muziek vrijwel domineren. Ze hebben ook de maatstaf gesteld waaraan anderen – terecht of ten onrechte – gemeten worden.

Mensen neigen ertoe te overdrijven. Dat is ook hier het geval. Niet alles wat uit Italië komt is van superieure kwaliteit. Net zoals er elders middelmatige ensembles zijn, vind je die in Italië ook. En ook gerenommeerde ensembles en musici kunnen zich vergalopperen. Vrijheid in de interpretatie is uitstekend, en fantasievolle ornamentiek kan niet genoeg gewaardeerd worden. Maar er zijn wel grenzen. In de barok gold ‘goede smaak’ als een belangrijk uitgangspunt. En die is soms ver te zoeken. In de vele opnamen van Vivaldi’s Vier Jaargetijden lijken ensembles zich te beijveren elkaar in extremiteiten te overtreffen. Recent hoorde ik radio-opnamen van concerten door Il Giardino Armonico. De muzikale leider, blokfluitist Giovanni Antonini, deed zijn uiterste best door zijn vele en extreme versieringen en andere fratsen van Vivaldi’s blokfluitconcerten zo weinig mogelijk heel te laten. Dat lukte aardig. Het was meer karikatuur dan interpretatie. En dan valt ineens de overeenkomst met oude tijden op: dirigenten en musici die zichzelf in het middelpunt stellen en de muziek door hun ego overschaduwen.

Maar het kan ook anders. De Britse violist Simon Standage heeft zich de laatste jaren nogal bezig gehouden met Tomaso Albinoni. Het is één van de Italiaanse componisten die te lijden heeft onder de overmatige aandacht voor Vivaldi. Ik kan me niet herinneren zijn muziek ooit in een concert te hebben gehoord, en ik bezoek toch al zo’n 35 jaar concerten met oude muziek. Albinoni’s muziek is van uitstekende kwaliteit en daarom zijn de opnamen die Standage met zijn orkest Collegium Musicum 90 gemaakt heeft (op het label Chandos), zeer welkom. De vraag is wel of die opnamen de reputatie van Albinoni goed doen. Eerlijk gezegd betwijfel ik dat. Recent werd een CD uitgebracht met acht concerti uit het opus 10 (binnenkort verschijnt een recensie op mijn site). Daar werd ik niet echt vrolijk van. Ook hier komen oude tijden weerom: alle concerten klinken min of meer hetzelfde. Alles wordt netjes gespeeld, maar zo saai. In zijn toelichting wijst Michael Talbot, dé kenner van de Italiaanse barok, op allerlei eigenaardigheden in de verschillende concerti, maar die hoor je in de uitvoering niet terug. In één van de concerten zou de geest van de opera buffa rondwaren – tijdens het beluisteren van het desbetreffende concert is me dat helemaal niet opgevallen. Het is de vlakheid en keurigheid die de opnamen van de jaren ’70 en ’80 kenmerkten. Toen wisten we niet beter, nu wel.

De uitvoeringen van Simon Standage zijn in feite een karikatuur van de Italiaanse barok. En daarmee staat hij dichter bij Giovanni Antonini dan je zou denken.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

Categorieën

%d bloggers liken dit: