Gepost door: Johan van Veen | 1 september 2010

Festival Oude Muziek Utrecht – dinsdag 31 augustus

In de Lutherse Kerk werd de serie recitals op het in 1751 gebouwde Hemsch-klavecimbel voortgezet. De Braziliaanse klavecinist Nicolau de Figueiredo wijdde zich aan werken van François Couperin en Jacques Duphly. Van eerstgenoemde speelde hij de 7e Ordre en de 25e Ordre, die beide uitsluitend uit karakterstukken bestaan. Daarin voelde De Figueiredo zich als een vis in het water. Hij zorgde voor contrastrijke en scherp geprofileerde interpretaties. De tempi lagen aan de hoge kant wat soms leidde tot een wat onheldere articulatie. Ook in de vijf stukken van Jacques Duphly kon hij zich uitleven. Een stuk als Médée kreeg een sterk dramatische lading. Maar bij sommige stukken, zoals La Forqueray, leek een iets bezadigder tempo me toch wel gewenst. In het hoge tempo van De Figueiredo kregen sommige stukken iets vluchtigs. Dat neemt niet weg dat het recital interessant en boeiend was.

Na het prachtige concert van maandag trad het Ricercar Consort opnieuw op, ditmaal in Vredenburg Leeuwenbergh, en nu eens niet met gambist Philippe Pierlot in de hoofdrol. Op het programma de twee apothéoses, die François Couperin schreef ter ere van twee grote componisten van de 17e eeuw: Arcangelo Corelli en Jean-Baptiste Lully. Daarachter verbergt zich een esthetisch programma: Couperin breekt hier een lans voor de vermenging van de Franse en de Italiaanse stijl, iets dat hij in zijn eigen composities ook praktizeerde. Het ensemble bestond voor de gelegenheid uit Marc Hantaï en Georges Barthel (traverso), François Fernandez en Sophie Gent (viool), Philippe Pierlot (viola da gamba), Eduardo Egüez (theorbe en gitaar) en François Guerrier (klavecimbel). De teksten die Couperin aan de verschillende delen heeft meegegeven, werden door François Fernandez gelezen. Deze twee lange stukken werden door het Ricercar Consort op een fraaie manier uitgevoerd, hoewel er nu en dan wat technische onvolkomenheden te signaleren waren. Maar dat heeft ook te maken met het feit dat niet op safe gespeeld werd, maar gestreefd werd naar een levendige en expressieve interpretatie, waarbij af en toe stevig werd uitgepakt. Zeer fraai was de door de twee traverso’s gespeelde Plaintes (…) pour des flûtes uit de Apothéose de Lully. Deze twee apothéoses staan in de traditie van de tombeau, en een ander werk in dit genre werd tussen de twee werken van Couperin uitgevoerd. In zijn Recueil de 12 sonates van 1712 nam Jean-Féry Rebel de Tombeau de Monsieur de Lully op, geschreven voor twee violen en bc. Vooral het eerste deel, lentement, draagt een sterk lamento-karakter en werd prachtig melancholisch uitgevoerd.

In een festival met muziek uit de Franse barok kunnen kamercantates uiteraard niet ontbreken. Dit was een belangrijk genre en vooral toen de invloed van de Italiaanse stijl zich steeds meer liet gelden, werden veel cantates voor kleine bezetting geschreven. Eén of enkele solostemmen met basso continuo en vaak één of twee melodieinstrumenten was de meest voorkomende bezetting. Eén van de belangrijkste componisten van kamercantates was André Campra. Zijn cantate Arion werd uitgevoerd tijdens een concert van La Simphonie du Marais onder leiding van Hugo Reyne, met Eugénie Warnier als soliste. Het was de tweede keer dat ik haar hoorde in dit festival en mijn indruk was positiever dan in haar eerste concert (maandag). Dat had ook te maken met de akoestiek: de Geertekerk is voor zangstemmen bijna ideaal en haar stem kwam hier beter tot z’n recht dan in Vredenburg Leeuwenbergh. Haar interpretatie was ook gedifferentieerder en een theatrale aanpak is in dit repertoire meer op z’n plaats dan in airs de cour. Desondanks blijf ik bij m’n scepsis: vooral in fortepassages vind ik haar stem onaangenaam hard en scherp. Het zal wel een kwestie van smaak zijn, want het publiek leek erg enthousiast. Mooi waren de aria’s uit Lully’s opera Atys waarmee het concert begon. Daardoor werd ook de relatie tussen de opera en de kamercantate onderstreept. Het concert eindigde met de mooie Cantate pour le jour de la Saint-Louis van Jean-Philippe Rameau. Hierin speelde Hugo Reyne de hobo, afwisselend met de blokfluit. Dat was niet ideaal; Rameau heeft de door hem gespeelde partij voor traverso gezet. Twee instrumentale stukken klonken tussen de vocale werken: de sonate L’Astrée van François Couperin en het blokfluitconcert opus 17,5 van Jacques-Christophe Naudot. Dat laatste behoort tot de eerste soloconcerten in Frankrijk – een mooi werk, dat prachtig werd gespeeld. Ook in Couperins sonate klonk de blokfluit, terwijl Couperin als bezetting twee violen en bc aangeeft. Dat hoeft een bezetting van twee verschillende instrumenten niet uit te sluiten, maar de blokfluit ligt niet erg voor de hand, aangezien die in het oeuvre van Couperin geen rol speelt (in tegenstelling tot de traverso en de hobo).

Toen componisten als Campra hun kamercantates componeerden, was de invloed van de Italiaanse stijl inmiddels geaccepteerd. Dat was zeker niet het geval tijdens het leven van Marc-Antoine Charpentier. Hij verbleef een tijd in Italië en is waarschijnlijk leerling geweest van Giacomo Carissimi. Dat heeft in zijn werk duidelijke sporen nagelaten. Het gevolg was dat hij nooit een aanstelling aan het hof heeft gehad. In de Domkerk trad Les Arts Florissants onder leiding van Paul Agnew op met een programma dat de Italiaanse invloed op Charpentier liet horen. Behalve een Magnificat klonken enkele Leçons de Ténèbres, waarin Charpentier zijn hoogste troeven op het gebied van tekstexpressie uitspeelt. Vergelijkbaar daarmee zijn de 10 Méditations pour le Carême, waarvan er vijf werden uitgevoerd. Aangrijpend was vooral de 7e Méditation: Tenebrae factae sunt. Interessant was dat ook twee werken van Carissimi waren geprogrammeerd: Sub umbra Jesu, een motet voor drie stemmen en bc – in New Grove overigens gerangschikt onder de composities waarvan de authenticiteit niet vaststaat – en Turbabuntur impii, beschouwd als een motet, maar – zoals de ondertitel Lamentatio damnatorum suggereert – verwant met de oratoria, wat de sterk dramatische lading verklaart. Dit stuk werd overigens met meer dan drie stemmen uitgevoerd. Datzelfde gold voor het Magnificat en de Méditations van Charpentier. Gezien de uitstekende menging van de stemmen in het ensemble was dat overigens nauwelijks een bezwaar, al is een meervoudige bezetting historisch waarschijnlijk weinig plausibel. In hetzelfde concert werden enkele stukken van Henry du Mont uitgevoerd. Ook hij verwerkte Italiaanse invloeden in zijn muziek, zij het minder ostentatief dan Charpentier. Dat zou de reden kunnen zijn geweest dat hij wèl aan het hof werd aangesteld: vanaf 1660 was hij in diverse functies werkzaam. Van hem klonken twee werken op Franse geestelijke tekst – prachtige stukken die laten zien dat Du Mont één van de meest expressieve componisten van de Franse barok is. Wellicht het mooiste en meest diepgravende werk was het laatste op het programma: de 3e Leçon de Ténèbres du vendredi (H 137). Les Arts Florissants diepte de expressie van het stuk tot de bodem uit. Aan sommige mensen is zoiets blijkbaar niet besteed, gezien het feit dat een halve gare het nodig vond na afloop luidkeels ‘bravo’ te roepen. Daarmee wordt noch aan Charpentier noch aan Les Arts Florissants recht gedaan, en aan de tekst van dit werk al helemaal niet. Het ensemble, dat in dit concert optrad met zeven voortreffelijke zangers – van hautecontre tot bas – en een instrumentaal ensemble met twee blokfluiten twee diskantgamba’s, basgamba, luit en orgel, zorgde voor een indrukwekkend en gedenkwaardig concert. Wat mij betreft gaat het de annalen in als één van de hoogtepunten in de geschiedenis van het festival. En de drie componisten, die aan de orde kwamen, zouden stuk voor stuk meer aandacht in komende festivals moeten krijgen. Laten we eens beginnen met Carissimi: daar is nog veel moois te ontdekken.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

Categorieën

%d bloggers liken dit: