Gepost door: Johan van Veen | 13 juni 2010

Het hakmes van de cultuurbarbaren

Waar valt straks de hakbijl? Welk orkest of toneelgezelschap komt straks onder de guillotine terecht? Ook dat is de uitkomst van het (in)formatieproces dat nu begint. Nee, welk kabinet er ook komt, de kunst- en cultuursector ontsnapt niet aan de bezuigingingen. Dat is ook terecht: het geld zal ergens vandaan moeten komen en als elke sector wordt ontzien die door zichzelf en anderen als onmisbaar wordt beschouwd, komt er van bezuinigen niets terecht.

Natuurlijk, kunst en cultuur zijn belangrijk, maar als gekozen moet worden tussen deze en een fatsoenlijk stelsel van sociale zekerheid, dan zullen eerstgenoemde toch voor het laatstgenoemde moeten wijken. De tragiek is alleen dat uitgerekend die partijen die fors het mes willen zetten in kunst en cultuur, ook tot de meest a-sociale behoren, van wie degenen die van de sociale zekerheid afhankelijk zijn, niets goeds hebben te verwachten.

Zo’n anderhalve maand voor de verkiezingen schreef Pieter Hilhorst een artikel in de Volkskrant (27.4.10) onder de titel ‘Linkse liefhebberij’. Daarmee refereerde hij vooral aan de opstelling van de PVV ten opzichte van kunst en cultuur. Hij had nagelezen wat de verschillende politieke partijen in hun verkiezingsprogramma’s over dit onderwerp te melden hadden. Daar werd hij niet erg vrolijk van. Hij tekent vooral bezwaar aan tegen het ‘nuttigheidsideaal’ dat uit de programma’s spreekt. Kunst geeft kleur aan de samenleving, draagt bij aan een tolerante samenleving en kan een signaal zijn van hoop en creativiteit. Dat zijn een paar kreten die hij uit de verschillende programma’s heeft gevist.

Hij ziet hier geen duidelijk weerwoord tegen de bezuinigingsdrift van vooral de PVV. “Een dieptepunt was de reactie van Jeltje van Nieuwenhoven in een debat met Sietse Fritsma over de voorgenomen bezuiniging op het residentieorkest in Den Haag. ‘Maar de kinderen van Jan Modaal hebben ook muziekles van deze mensen.’ Alsof het orkest vooral moet blijven bestaan om goede muziekleraren te houden.”

Hilhorst concludeert: “Blijkbaar vinden politieke partijen kunst en cultuur belangrijk, maar weten ze niet waarom.” Een merkwaardige conclusie. Hij heeft immers een aantal frasen uit de programma’s geciteerd waaruit blijkt dat de partijen wel degelijk weten waarom. Het probleem is dat Hilhorst dat de foute argumenten vindt. Dat mag, maar het is nogal vreemd die ‘foute argumenten’ als ‘geen argumenten’ te bestempelen. Dat maakt een discussie over de zin van kunst en cultuur er niet gemakkelijker op.

“De waarde van kunst schuilt niet in haar nut.” Dat weten we dan ook weer. Zo’n apodictische uitspraak mag wel beargumenteerd worden. “L’art pour l’art” is immers een opvatting die niet zo oud is. Nog tot de Franse revolutie werd ‘kunst’ wel degelijk vanuit haar ‘nut’ beoordeeld. Wat toen als ‘nut’ werd beschouwd, zou vandaag waarschijnlijk niet op veel bijval kunnen rekenen. De tragiek is dat toen kunst een doel in zichzelf werd, ze zich tegelijkertijd marginaliseerde tot een bloemetje aan het behang. En het is dan ook geen wonder dat op Prinsjesdag geen noot muziek klinkt, behalve dan het Wilhelmus. Dat was in de tijd van Bach volstrekt ondenkbaar geweest.

Juist wie kunst als doel in zichzelf beschouwt, stelt haar bloot aan het hakmes van de cultuurbarbaren. Alle reden dus eens na te denken over de reden van het bestaan van kunst en cultuur. Dat mag dan wel meer diepgang hebben dan wat de verschillende partijen te berde brengen. Maar in de Nederlandse politiek van vandaag, die niet meer diepgang heeft dan die van een bordje vla, lijken de voorwaarden daarvoor niet aanwezig. Misschien moet de kunst- en cultuursector zelf het initiatief nemen en de discussie over de zin van zijn bestaan aanzwengelen. Hopelijk hebben zijn vertegenwoordigers meer substantieels te melden dan “het doel van kunst is kunst”.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

Categorieën

%d bloggers liken dit: