Gepost door: Johan van Veen | 27 maart 2010

Een middeleeuwse Passie

Terwijl in deze weken tienduizenden mensen zich laven aan Bachs Matthäus-Passion – een merkwaardig ritueel waarop ik nog eens terugkom – hoorde ik afgelopen woensdag in Zeist een Passie van een ander soort. De zogenaamde Passion de Clermont werd gezongen en gespeeld door Brice Duisit, die zich in de muziek van de middeleeuwen heeft gespecialiseerd.

De Passie ontleent zijn naam aan de bibliotheek van Clermont-Ferrand, waar zich het handschrift bevindt. Het betreft een gedicht van 516 regels en stamt uit het eind van de 10e of het begin van de 11e eeuw. Bijzonder is dat het niet geschreven is in het Latijn, destijds de taal van de hogere kringen, maar in een Romaanse taal, in een dialect dat verwant is aan de langue d’oc. Het handschrift bevat ook neumen, wat erop wijst dat het de bedoeling was het gedicht te zingen of op muziek te reciteren.

De titel Passion doet vermoeden dat het lijden en sterven van Jezus beschreven worden, en dat is ook zo. Maar het gedicht is meer. Het begint met een beschrijving van de intocht van Jezus in Jeruzalem, een gebeurtenis waaraan traditioneel Palmzondag is gewijd. Deze Passie stopt niet bij de begrafenis, maar beschrijft ook de opstanding en de verschijning aan de Emmaüsgangers. Interessant is ook dat de tekst enkele korte morele bespiegelingen bevat. Die verwacht je eigenlijk pas in de 18e eeuw. Verder is de tekst opmerkelijk getrouw aan de evangeliën; allerlei fantasieën die je vooral in oude teksten over de geboorte van Jezus tegenkomt, ontbreken hier.

Brice Duisit leverde een geweldige prestatie door dit stuk zonder pauze voor te dragen. Het geheel nam zo’n uur in beslag en dat lijkt me nogal inspannend voor een kunstenaar die alleen op het podium zit en vrijwel zonder onderbreking moet zingen en op de vedel moet spelen. Dat zingen moet niet al te letterlijk worden opgevat. Het gaat meer om een soort reciteren boven door Brice Duisit oorspronkelijk waarschijnlijk geïmproviseerde melodieën op de vedel. Inmiddels zal hij die wel hebben genoteerd, want na afloop van het condert ontdekte ik dat er ook een CD-opname van bestaat (*). Tijdens het concert werd tegen het einde een aantal verzen overgeslagen. Ik ging ervan uit dat de tijdsduur de reden was. Maar in de CD-opname ontbreken dezelfde verzen, dus het moet een andere reden hebben.

Op het eerste gezicht lijkt een tekst in een ontoegankelijke taal een probleem voor een concert, zelfs wanneer die in het tekstboekje is afgedrukt met een Nederlandse vertaling ernaast. Maar Brice Duisit slaagde erin een echt verhaal te vertellen. Hij heeft een zeer communicatieve manier van uitvoeren, en legde met zijn stem de nodige accenten. Daar had hij geen gebaren voor nodig. En hoewel de ‘gezongen’ melodie steeds dezelfde was, klonk die toch steeds anders, door het gedifferentieerde stemgebruik van Duisit en door de toepassing van allerlei versieringen.

Eén en ander resulteerde in een uitermate boeiende voordracht. Muziek van zo’n millennium geleden kan bijzonder expressief zijn, ook voor 21e-eeuwse oren.

(*) De CD heet: ‘La Passion de Clermont’ en is uitgebracht door Alpha (520).

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

Categorieën

%d bloggers liken dit: